گفتگو درباره هیجان‌ها و عاطفه‌های گوناگون انسانی با کودکان :

پدر و مادر باید درباره چگونگی احساس‌ها و هیجان‌های درونی خود مانند شادی ترس خشم و تعجب خود با فرزندانشان سخن بگویند و برایشان توضیح دهند چه عاملی به خوشحالی، نگرانی یا ناراحتی‌شان می‌انجامدبی‌گمان اگر کودکان از علت احساس‌ها و واکنش‌های عاطفی پدر و مادر خود آگاه باشند هرگز رفتاری نمی‌کنند که حمایت توجه و پشتیبانی آنان را از دست بدهند. برای نمونه، هنگامی که مادری درمی‌یابد فرزندش از اندوهی که او گرفتار آن است شگفت‌زده و آشفته شده است، می‌تواند علت ناراحتی و اندوه خود را با گفتن جمله و عباراتی ساده و در حد فهم فرزندش برایش توضیح دهد.

جمله‌هایی مانند” مادربزرگ بیمار شده است” یا زمانی که پدر و مادر رفتارهای تند و خشونت‌آمیز فرزندانشان را نسبت به هم می‌بینند ، می‌توانند ناراحتی خود را از کشمکش‌ها و پرخاشگری‌هایشان ابراز دارند و به آنان کمک کنند تا ضمن گفتگویی دوستانه بکوشند علت خشمشان را بیابند و ازآن‌پس سعی کنند با تسلط و کنترل هیجان‌های مخربشان مانع از آسیب رساندن به بدن و روان یکدیگر شوند.گاهی نیز که در می یابند فرزندانشان رفتاری شایسته، ملاطفت آمیز و همدلانه نسبت به یکدیگر دارند، می‌توانند رضایت و خشنودی خود را از رفتار نوع دوستانه آنها با گفتن جمله‌هایی دل‌نشین و مشوقانه نشان دهند.

تشویق کودکان به بیان احساس‌های درونی خود:

پدر و مادر می‌توانند با رفتاری هوشمندانه به فرزندانشان نشان دهند که نسبت به شناخت احساس‌ها و هیجان‌های عاطفی آنان علاقمندو کنجکاوانه و دوست دارند درباره آنها گفتگو کنند بی‌گمان کودکی که بتواند درباره انواع هیجان‌های درونی خود به سادگی با پدر و مادرش صحبت کند، بهتر می‌تواند علت رفتارهای عاطفی خود را نیز تشخیص دهد. برای نمونه هنگامی که کودک یا نوجوانی که درباره احساس دوستش با پدر و مادر خود سخن می‌گوید،

آنان می‌توانند کمی صبر کنند تا سخنان و گفته‌هایش به پایان برسد آنگاه از او بپرسند،”نظر تو درباره او چیست؟” یا زمانی که کودک می‌گوید “دوستم از شدت خشم دفتر خودش را پاره کرد” از او بپرسند “مگر چه چیزی برایش پیش آمده بود که چنین کاری انجام داد؟” یا “نظر تو درباره رفتار او چیست؟”

سخن گفتن درباره رفتارها و واکنش‌های عاطفی غیرکلامی :

هنگامی که پدر و مادر فرزندشان را برای بازی و سرگرمی به پارک یا محل ویژه بازی کودکان می‌برند، می‌توانند درباره رفتارها و واکنش‌های هیجانی_عاطفی دیگر کودکانی که در آنجا به بازی مشغولند با او گفتگو کنند،و به او یاد بدهند چگونه می‌تواند با دیدن حالت‌ها و رفتارهای آنان به احساس‌های درونی‌شان پی ببرد برای نمونه پدر و مادر می‌توانند کودکی را که درحال بازی با کودکان دیگر است به فرزندشان نشان بدهند و به او بگویند “آن پسر کوچولو را ببین به حالت‌ها، حرکت‌ها و چهره خندان و شاد او خوب نگاه کن، او دست‌هایش را از خوشحالی باز کرده است و همین جوری بالا و پایین می‌پرد.” یا” آن پسر کوچولو خشمگین را ببین چهره‌اش از شدت خشم قرمز شده است و یکریز دست‌هایش را مشت می‌کند و فریاد می‌زند” یا “آن دختر را ببین، او نوبت سرسره بازی خودش را به کودک کوچک‌تر داد. چه چهره مهربانی دارد”.

پدر و مادر همچنین می‌توانند به فرزندانشان بیاموزند در برابر رفتارهای صمیمانه و همدلانه کودکان دیگر مهربان و قدرشناس باشند و رفتاری شایسته و درخور محبت‌های آنان از خود نشان دهند، برای نمونه به فرزندشان یادآور شوند “یادت هست نخستین روزی که به مدرسه رفتی همکلاسی ات با تو چقدر مهربان و خوش رفتار بود؟ او به تو کمک کرد وسایلت را جمع کنی و با او به حیات بروی تا تنها نباشی؟ تو هم می‌توانی با او صمیمی و مهربان باشی و اگر نیاز داشت به او کمک کنی” پدر و مادر می‌توانند با آموزش چنین رفتارها و روش‌هایی به فرزندانشان روابط دوستانه میان کودکان را استوار سازند و به آنان کمک کنند نسبت به پاسخ‌ها و واکنش‌های رفتاری خود حساس و هوشیار باشند.در همین زمینه، خواندن داستان‌های گوناگون اخلاقی درباره انسان‌ها و شخصیت‌های سرشناس به کودکان کمک می‌کند عواطف انسانی را بهتر بشناسند و چشم‌اندازی گسترده‌تر و شفاف‌تر از هیجان‌های انسانی داشته باشند. همچنین میتوانید بازخورد رفتارهای کودک را به او یادآور شوید تا شناخت دقیق تری از نتایج رفتارهای خود داشته باشد.

الگوپذیری از رفتارهای همدلانه پدر و مادر و اعضای خانواده:

کودکان، پدر و مادر و اعضای نزدیک خانواده ی خود را سرمشق و نمونه ای عینی می‌دانند. آنان می‌توانند رفتارهای دلسوزانه و همدلانه را با دیدن ساده‌ترین روابط و تعاملات اجتماعی پدر و مادرشان یاد بگیرند.دلجویی از کودکی آسیب‌دیده و گریان کمک کردن به دردمندان و ناتوانان و پناه دادن به جانوری کوچک و آسیب‌دیده ازجمله رفتارهایی است که حس همدلی و نوع‌دوستی را در کودکان پرورش می‌دهد. در این‌باره پدر و مادر می‌توانند با کسانی که خلق‌وخو و منش ملایم و انسان‌دوستانه دارند، بیشتر رفت‌وآمد و معاشرت کنند تا فرزندانشان نیز برای یادگیری اینگونه رفتارها، نمونه‌ها و سرمشق‌های بیشتری داشته باشند.

تشویق کودکان برای انجام رفتارهای مهرآمیز:

هنگامی که پدر و مادر رفتار شایسته و انسان‌دوستانه فرزند خود را نسبت به دوستان و نزدیکانش درمی‌یابند، با توجه نشان دادن نسبت به آن رفتار و پشتیبانی از آن باعث می شوند اینگونه رفتارها در فرزندشان تکرار و نهادینه بشود. برای نمونه، هنگامی که کودک می‌خواهد به خواهر یا برادر کوچک‌تر از خودش که آسیب دیده است یاری برساند،یا اگر می‌خواهد از دوستی دلجویی کند که پدربزرگش را تازه از دست داد درحقیقت رفتاری دوستانه و همدلانه از خود نشان داده است، که برای گسترش و تعمیم آن به موارد همانند آن لازم است که از سوی پدر و مادرش مورد حمایت و قدردانی قرار گیرد.

تاثیر سازنده ی رسانه گروهی در آموزش رفتارهای همدلانه:

پدر و مادر به‌سادگی می‌توانند تاثیر فیلم‌ها، مجموعه‌ها، خبرها و گزارش‌های تلویزیونی را بر رفتارها و واکنش‌های فرزندانشان ببینند. اغلب کودکان پس از دیدن فیلم‌های خشن و پرتنش به انجام کارها و رفتارهای تند و هیجانی می‌پردازند،و پس از دیدن فیلم‌هایی که جنبه ی خانوادگی، آموزشی یا سرگرم کنندگی بیشتری دارند به انجام رفتارهای ملایم و نوع‌دوستانه گرایش می‌یابند.برای همین بهتر است پدر و مادر هنگامی که فرزندانشان سرگرم تماشای فیلم‌ها و برنامه‌های گوناگون تلویزیونی می‌شوند، آنان را همراهی کنند و هنگام دیدن فیلم درباره ی رفتار شخصیت‌های فیلم با فرزندانشان سخن بگویند. برای نمونه،آنان می‌توانند چنین موضوع‌هایی را برای آغاز گفتگو مطرح کنند ” به‌نظر تو قهرمان فیلم چه راه‌های دیگری برای کمک کردن به دوستش داشت؟” یا ” دیدی مادربزرگ داستان هر روز برای نیازمندان غذا آماده می‌کرد و می‌برد؟” یا “من هم اگر به جای شخصیت مادر داستان بودم صددرصد به زلزله‌زدگان کمک و از آنان دلجویی می‌کردم” (کودکان و رفتارهای اجتماعی، ترجمه و تألیف: ماندانا سلحشور)