ژنتیک: برخی پژوهش ها نشان می دهند که ممکن است کمرویی و احساس خجالت ارثی باشد.

عوامل شخصیتی: نوزادان حساس و تحریک پذیر ممکن است در آینده خجول و کمرو شوند.

رفتارهای آموخته شده: از آنجایی که کودکان از طریق مشاهده رفتارهای دیگران، شیوه ی تعامل با اجتماع را یاد می گیرند، ممکن است با مشاهده رفتارها و واکنش های والدین خجالتی و کمروی خود، احساس خجالت و کمرویی را از آنها بیاموزند. آنها بیشتر رفتارها و عکس العمل های والدینشان را الگو قرار می دهند. والدین خجالتی و کمرو، کودکانی خجول بار می آورند.

روابط خانوادگی: کودکانی که روابط و ارتباطات خانوادگی و اجتماعی کمتری دارند، از حضور در اجتماعات امتناع می ورزند. از طرف دیگر ، والدین حمایتگر ممکن است با رفتارهای افراطی خود، ترس حضور در موقعیت های جدید را در دل فرزندشان به وجود آورند.

فقدان تعاملات اجتماعی: کودکانی که از جمع و اجتماع دور نگه داشته می شوند، ممکن است از بودن در بین دیگران احساس ناراحتی و فشار کنند. آنها فاقد مهارت های اجتماعی مطلوب هستند و چون نمی دانند در جمع چه رفتاری باید انجام دهند، ترجیح می دهند در گوشه ای تنها و ساکت بنشینند.

تجربه های انتقادآمیز و ناگوار: کودکانی که مریب از سوی والدین و اعضای خانواده خود مورد انتقاد، سرزنش و تمسخر قرار می گیرند، دچار ضعف، ناتوانی، کمبود اعتملد به نفس و خودکم بینی می شوند.

ترس از شکست: کودکانی که دچار شکست های پی در پی در روابط اجتماعی خود شده اند، ممکن است از ترس ناکامی های بعدی، انزوا طلبی و دوری از جمع را برگزینند.

توجه بیش از اندازه: والدینی که مرتب درباره ی گفته ها و نظرات دیگران راجع به کودک صحبت می کنند، ممکن است ترس از ابراز وجود را در دل فرزندشان به وجود آورند. این کودکان تصور می کنند که مدام زیر ذره بین هستند و هر حرفی بزنند و هر کاری انجام دهند، موشکافانه تجزیه و تحلیل خواهند شد. به همین دلیل ترجیح می دهند هیچ صحبت نکنند.

کمرویی اختیاری: برخی از کودکان برای جلب توجه اطرافیانشان کمرویی را به طور اختیاری انتخاب می کنند. این گروه از کودکان، رفتارهای خجالت آمیز بیشتری نسبت به سایر کودکان از خود نشان می دهند. (خانواده و مشکلات رفتاری کودکان و نوجوانان، ترجمه و تألیف ماندانا سلحشور)

در طول تاریخ بشریت، جامعه بزرگسالان(پدرها و مادرها و جامعه) برای کنترل رفتار انسان ها و جلوگیری از انحرافات، تخلف، جنایت و نیز تحریک و تشویق افراد برای عمل خوب دست به اقدامات مختلفی زده است که از همه مهم تر بکارگیری مجازات و تشویق و ایجاد احساسات منفی و شرمساری و عذاب وجدان و احساس مثبت سرافرازی و افتخار بوده است.

اما متاسفانه بدلیل ندانم کاری و ناآگاهی بزرگسالان باعث به وجود آمدن احساس خجالت در افراد می شوند. بدین معنی که به جای اینکه عمل فرد زیر سوال برده شود همزمان عامل را نیز زیر سوال می برند و بدین ترتیب بجای اینکه در فرد احساس شرمساری و عذاب وجدان بوجود آورند( که در همه اینها هم چنان فرد یک انسان ارزشمند و دوست داشتنی است که مرتکب اشتباه و خطایی شده است)، احساس خجالت ایجاد می کنند ( چون کار بدی کردی پس آدم بدی هستی)

در صورت تجربه مکرر چنین احساسی ماحصل آن در ضمیر ناخودآگاه فرد این است که من فردی بی ارزش، نا لایق، خطاکار و دوست نداشتنی هستم و فرد برای رهایی یا کاهش چنین حس بسیار آزاردهنده ای یا از روابط اجتماعی گریزان خواهد شد، یا قادر به برقراری رابطه درست با دیگران نخواهد بود، یا دچار خشم و یا افسردگی می شود و یا این که دست به رفتارهای خود آزاردهنده می زند. جملات زیر نمونه ای از چنین اشتباهات و پیام های منفی والدین به فرزندشان است:

بچه تو چقدر شری؟!

بچه ی خوب این کارو نمی کنه!

تو چقدر دست و پا چلفتی!

مگه می شه آدم اینقدر ساده لوح باشه؟!

مثل بچه های لوس رفتار نکن!

مثل بچه ها رفتار نکن!

آدم قوی که گریه نمی کنه! اگه این یا اون کارو کنی دوستت ندارم!

تو ی دختر/ پسر بدی هستی که این کارو کردی یا اینو گفتی!

همچنانکه ملاحظه می شود در تمامی این جملات این پیام منفی وجود دارد که تو بخاطر عمل و رفتار نادرست فردی بد، ناتوان و غیر دوست داشتنی هستی و اگرچه والدین با نیت خوب و برای تربیت فرزندشان متوسل به چنین رفتاری می شوند اما غافل ازین هستند که چنین پیام های منفی در اعماق وجودی کودک کاشته و غافل از این هستند که چنین پیام های منفی در اعماق وجودی کودک کاشته و ماندگار می شود و در بسیاری از موارد احساس خجالت در کودک بوجود می آید.

ما همیشه باید بخاطر داشته باشیم که انسان موجودی ناقص ، اشتباه کار و نه جایزالخطا بلکه حتمی الخطا است و کودک انسانی فقط و فقط از طریق خطا و اشتباه و تشویق و تحسین می آموزد و رشد می کند و وظیفه ما والدین فقط این است که محیط و فضای امنی برای فرزندمان بوجود آوریم و در زمان های لازم، اشتباه و خطای آن ها را (بدون انگشت گذاشتن بر روی شخصیت و ماهیت وجودی شان از جمله تسخیر، تحقیر، سرزنش، سرکوفت، طعنه…) با محبت و عشق متذکر شویم. (بایستی بخاطر داشت که والدین از دید فرزندان شان حکم قادر و دانای مطلق را دارند و هرآنچه را می گویند و انجام می دهند، درست و خوب می پندارند و حداقل تا دوران نوجوانی مهم ترین و عزیزترین فرد زندگی شان هستند.(مهارت های زندگی (برای کودکان) ، پس من چی؟ ، تالیف: دکتر سید اصغر ساداتیان)

احساس خجالت در حوالی 2 سالگی(15 ماهگی تا 3 سالگی) شروع به ظاهر شدن می کند و بزرگترین اشتباه تربیتی والدین زمانی است که در مواجهه با اشتباه و خطای فرزندشان به آن ها این پیام را منتقل کنند که ” تو بچه بدی هستی که همچین کار بدی کردی” درحالی که باید پیام دهنده این باشند که ” تو بچه خوبی هستی اما کار بدی کردی”

درک و پذیرش کودک: حساس بودن نسبت به علایق و احساسات کودکان موجب نزدیکی و صمیمیت بیشتر با کودک می شود. والدین و اعضای خانواده ها با علاقه نشان دادن به نیازها و خواسته های کودک نه تنها برای او ارزش قائل می شوند، بلکه اعتماد به نفس او را تقویت می کنند.

پرورش عزت نفس:

اغلب کودکان خجول و کمرو خودپنداره ای منفی و ضعیف اغز خود در ذهن دارند و تصور می کنند که مورد پذیرش هیچکس نیستند. به همین دلیل بهتر است به این گروه از کودکان روش های دوست یابی را آموخت و آنها را تشویق کرد تا برای دوست شدن با همسن و سالانشان پیش قدم شوند. والدین و مربیان می توانند با بزرگ جلوه دادن کارهای مثبت و ارزشمند کودکان کمرو و خجالتی، حس عزت نفس و ارزشمندی را در آنها تقویت کنند. پژوهش ها نشان می دهند کودکانی که احساس خوبی نسبت به خود دارند، کمتر دچار شرمساری و خجالت می شوند.

آموزش مهارت های اجتماعی: آموزش و تقویت مهارت های اجتماعی در کودکان موجب تسلط بهتر و بیشتر آنها در روابط جمعی شان می شود. والدین، مربیان و مشاوران آموزشی می توانند به کودکان کمرو و خجالتی جمله های مودبانه و ساده ای برای دوست شدن با کودکان دیگر بیاموزند تا از این طریق بتوانند با همسالانشان رابطه ی گروهی برقرار کنند. جمله هایی مثل ” میتوان با شما بازی کنم؟” همچنین آنها می توانند فرصت هایی فراهم آورند که کودکان خجول با کودکان کوچک تر از خودشان هم بازی شوند، زیرا کودکان خجالتی هنگام بازی با کوچک ترها حس خودابرازگری بیشتری دارند. بازی کردن با گروه جدید همسالان نیز به آنان فرصت می دهد که احساس راحتی و موقعیت بیشتری در یافتن دوست های جدید بکنند.

قرار دادن کودک خجالتی در موقعیت های جدید: کودک را به محیط هایی که برای او آشنا نیست ببرید و اجازه دهید که با کودکان دیگر بازی کند. سعی کنید امنیت او را از هر لحاظ تامین کنید و آن چه را که دوست دارد، در دسترسش قرار دهید

کودک را کمرو خطاب نکنید: هیچ گاه فرزندتان را خجالتی و کمرو خطاب نکنید. برخی از کودکان تمایل دارند لقب ها و صفت هایی را که والدین و اعضای خانواده شان به آنها نسبت می دهند، درونی سازند و همانگونه رفتار کنند. دقت داشته باشید، آن چه شما به فرزندتان می گویی، تاثیر زیادی بر افکار و رفتار او دارد.

تعریف خاطرات: درباره ی دوران کودکی خودتان و زمانی که احساس خجالت می کردید، با فرزندتان صحبت کنید و برایش شرح دهید که چگونه با این احساس خود مقابله می کردید. از آنجایی که بیشتر کودکان، والدینشان را کامل و بی نقص می دانند، ممکن است روش آنها را برای رویارویی با احساس شرمساری شان تحسین کنند و همان کارها را انجام دهند.

الگوی مناسبی باشید: مانند تمام رفتارهای دیگر سعی کنید رفتارهای اجتماعی خودتان را الگویی شایسته برای فرزندتان قرار دهید.

آماده سازی: کودک را از قبل برای موقعیت جدید آماده سازید. برای مثال، اگر قرار است کودک به تولد دوستش برود، با او دراین باره صحبت کنید، برای او شرح دهید که بچه ها معمولاً در مهمانی های تولد چکار می کنند.

کم کم جلو بروید: سعی کنید کودکی را که احساس خجالت می کند، ابتدا با گروه های کم جمعیت رو به رو کنید و زمانی که قصد دارید برای اولین بار او را به جایی ببرید، حتماً خودتان یا یکی از افراد خانواده همراه او باشد. زیرا اغلب زمانی که کودک به همراه یکی از افراد خانواده ی خود است، کمتر احساس شرمساری و خجالت می کند.

فراهم نمودن موقعیت: امکانات و شرایطی برای فرزندتان فراهم کنید که کودکان دیگر جذب او شوند. برای مثال، هنگامی که به پارک و زمین بازی می دوید، چند اسباب بازی و سرگرمی جالب با خود ببرید، کودکان دیگر به دور شما و فرزندتان جمع می شوند و خواهان بازی با او می شوند.

تعریف اهداف دست یافتنی: هدف هایی ممکن و دست یافتنی برای فرزندتان در نظر بگیرید. بکوشید هدف هایی برایش در نظر بگیرید که او از رسیدن به آنها احساس اعتماد به نفس و سربلندی کند. برای مثال، سلام کردن به دیگران، اعم از کوچک و بزرگ به عنوان اولین گام می تواند هدف بسیار خوبی باشد.

به او فشار نیاورید: احساس خجالت و کمرویی می تواند هم برای والدین و هم برای خود کودک ناراحت کننده باشد. سعی کنید هیچ گاه به کودکی که خجول و کمروست، فشار نیاورید. بیشتر کودکان خجول می دانند که خجالتی هستند و توانایی راحت بودن در جمع را ندارند. به همین بهتر است والدین و اطرافیان کودک این موضوع را زیاد به رخ او نکشند. در مقابل، وقتی که کودک رفتاری طبیعی دارد، او را مورد حمایت و تشویق قرار دهند. (خانواده و مشکلات رفتاری کودکان و نوجوانان، ترجمه و تألیف ماندانا سلحشور)